2 Kasım 1917’de İngiliz Dışişleri Bakanı Arthur Balfour’un imzasıyla yayınlanan ve sadece 67 İngilizce kelimeden oluşan mektup, bugün hâlâ Ortadoğu’daki siyasi gerilimlerin merkezinde yer alıyor. Filistin topraklarında “Yahudiler için ulusal bir yurt” kurulmasını destekleyen bu belge, tarihin en tartışmalı diplomatik metinlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Tarihin En Etkili Mektubu: İçeriği ve Arka Planı
✍️ Metnin Çarpıcı Bölümü:
“Majestelerinin Hükümeti, Filistin’de Yahudi halkı için ulusal bir yurt kurulmasını olumlu karşılamaktadır…”
🔍 Tarihsel Bağlam:
- I. Dünya Savaşı sırasında (1917) Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma sürecinde yayınlandı
- İngiltere’nin hem Siyonist hareketi destekleme hem de Arap liderleriyle yaptığı McMahon-Hüseyin yazışmalarıyla çelişen politikası
- 1920 San Remo Konferansı’nda uluslararası hukuka dahil edildi
Günümüze Uzanan Etkileri
🌍 Bölgesel Sonuçlar:
- 1948’de İsrail devletinin kuruluşunun hukuki altyapısını oluşturdu
- Filistinli mülteci sorununun temelini attı
- Arap-İsrail çatışmalarının kronikleşmesine yol açtı
📊 Yeni Araştırma Bulguları:
- Londra Üniversitesi arşivlerinde bulunan belgeler, deklarasyonun petrol kaynaklarına erişim amacıyla hazırlandığını ortaya koyuyor
- Tel Aviv Üniversitesi tarafından yapılan anket, İsraillilerin %58’inin belgeyi “meşru bir hak” olarak gördüğünü gösteriyor
Uluslararası Tepkiler ve Yıldönümü Protestoları
✌️ BM Tepkisi:
- 2022’de kabul edilen kararla “Balfour’un sonuçlarından duyulan derin üzüntü” ifade edildi
🇵🇸 Filistin Cephesi:
- Ramallah’ta düzenlenen gösterilerde İngiltere’den resmi özür talep edildi
- Başkan Abbas: “Bu mektup, halkımıza yönelik tarihsel bir haksızlıktır”
🇬🇧 İngiltere’nin Tavrı:
- 2017’de Theresa May “tarihi gururla anıyoruz” açıklaması yaptı
- 2023’te Starmer liderliğindeki İşçi Partisi “tarihsel sorumluluğumuzu kabul ediyoruz” dedi
Uzman Yorumları
“Balfour Deklarasyonu, bir imparatorluğun bölgeyi yeniden şekillendirme çabasıydı. Bugünkü çatışmaların tohumları o gün atıldı.”
- Prof. Dr. Ilan Pappé, Exeter Üniversitesi
“67 kelime, 12 milyon insanın kaderini belirledi. Bu, diplomasi tarihinin en trajik örneklerinden biridir.”
- Dr. Leila Farsakh, Massachusetts Üniversitesi
Türkiye’nin Tutumu ve Bölgesel Etkileri
- Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2020’deki “Balfour mektubu kanla yazılmıştır” açıklaması
- Türk Dışişleri’nin her yıl yayınladığı anma mesajları
- İsrail ile normalleşme sürecinde gündeme gelen tarihsel referanslar
Not: Deklarasyonun orijinal metni ve farklı dillere çevirileri için British Library Digital Collections erişilebilir.
